Zundert
De omgeving van Zundert werd vanaf de achttiende eeuw ontdekt door regentenfamilies die de grote stad ontvluchtten. Vooral 's zomers was daar de hitte en stank niet om te harden. In de negentiende eeuw nam de gewoonte om de zomer door te brengen op het platteland pas echt grote vormen aan. Meer en meer burgergeslachten volgden het voorbeeld van de aristocratie. Door zich ook een buitenplaats aan te schaffen, konden zij hun geslacht een quasi-aristocratische status geven. Er was nog een andere reden waarom burgers landgoederen stichtten. De kapitaalkrachtige burgerij in Nederland had lange tijd, tot ongeveer 1875, weinig belangstelling voor nieuwe technische ontwikkelingen. Ze bleef op de handel vertrouwen. Men bleef in deze kringen gericht op een ambachtelijk bedrijfsleven. Liever dan zijn winsten te steken in innovatie, investeerde men in landerijen en ontginningen. Heidegrond was ook nog eens tegen zeer lage prijzen te koop. Daarbij kwam dat de gemeente Zundert via de aanleg van een steenweg van Antwerpen naar Breda (1800-1813), een zogenaamde Napoleonsweg, makkelijker bereikbaar werd.
Auteur: Dromos
Meer informatie
Deelgemeente

Wouwse Plantage
Het landgoed Wouwse Plantage ligt in de boswachterij de Wouwsche Plantage. Het landhuis werd gebouwd rond 1845 door baron Pierre Josef de Caters, een bankier uit Antwerpen.
Auteur: Dromos
Meer informatie
Bos

Nispen
Nispen is een oud dorp. In 1157 wordt het al vermeld onder de naam Nisipa. Het wordt genoemd in een oorkonde die een schenking van diverse goederen van Arnulfus de Brabander aan de abdij van Tongerlo bevestigde. De plaats was de zetel van de parochie Nispen, deze was onder meer uitgestrekt over de plaatsen Kalmthout, Essen, Nieuwmoer, Achterbroek, Wildert, Nispen, Roosendaal en Zegge. De plaatsnaam Nispen is waarschijnlijk ontleend aan de betekenis watertje door een laaggelegen land of in het water stekend land. Er wordt echter ook wel gezegd, dat het ontleend is aan de betekenis het heilzame water of het geneeskrachtige water. Iedere laatste zondag van augustus is in Nispen de jaarlijks terugkerende dorpsbraderie. In het dorp bevindt zich de Molen van Aerden, een beltmolen met een uniek zelfzwichtingssysteem. Deze molen heeft geen zeilen, maar kleppen op de wieken.
Auteur: Magny
Meer informatie
Dorp

De strontpaal
Hier staat de “Strontpaal', de legendarische grenspaal tussen België en Nederland bij Horendonk. Deze grenspaal dankt zijn naam aan de douaniers die de grenspaal tijdens de Eerste Wereldoorlog gebruikten om er hun behoefte achter te doen. Het is ook de plek waar op 5 met 1916 de smokkelaar Geert Schrauwen, alias “Klaveren Vrouwke”, op 37-jarige leeftijd werd doodgeschoten door een soldaat-commies. Ter herinnering aan de legendarische smokkelaar uit St. Willebrord zijn een kruis en de letters K.V. van "Klaveren Vrouwke" in de ongenummerde vierkante arduinen grenspaal gekerfd. Het is de schuilnaam van die beruchte smokkelaar, die net als de troefkaart in het kaartspel steeds van vermomming veranderde. In 1973 verdween de legendarische paal uit de bossen bij Horendonk. Een andere paal is ter vervanging geplaatst tot onlangs de originele grenspaal weer opdook. Op 6 mei 2006, negentig jaar nadat smokkelaar Geert Schrauwen de dood vond aan de Nederlands-Belgische grens, keert de legendarische en originele grenspaal op zijn oorspronkelijke plaats terug. Ook is ernaast een rood-wit wachthuisje geplaatst, waarin de geschiedenis van “Klaveren Vrouwke” en het regionale smokkelwezen wordt belicht.
Auteur: Toineke
Monument

Begin van Henriette's wandeling
De Oude Buissche Heide in West-Brabant is in het leven van Henriëtte Roland Holst van grote betekenis geweest. Ze schreef er vele dichtbundels, biografieën en politieke boeken en ontving er beroemde schrijvers en politici. Natuurmonumenten heeft op het landgoed een wandelroute uitgezet. Aan de hand van haar gedichten en een routebeschrijving komt het landgoed uit haar tijd voor de wandelaar weer tot leven.
Auteur: Toineke
Route start

Sint-Martinuskerk
Bakstenen kerk in traditionele vormen met toren.
Gebouwd in 1939-1940 naar ontwerp van A.W. en B.P.J. Oomen uit Oosterhout.
Breed middenschip met lage en smalle zijbeuken en lage transeptarmen.
Orgel, afkomstig uit een onbekend klooster in Vlaanderen, vermoedelijk gebouwd ca 1700 door Jacobus van Eynde.
In 1909 in de toenmalige kerk van Schijf geplaatst en in 1985 door Vermeulen (Weert) gerestaureerd.
Het kerkgebouw verving een oudere neogotische kerk van Soffers.
Auteur: Wim Blankers
Kerk

Mariakapel OLV in 't Zand
Het buurtschap Tiggeltseberg bouwde, als dank voor het behouden blijven tijdens de Tweede Wereldoorlog, een Mariakapel.
Dit gebeurde niet ver van de plaats waar in de Tweede Wereldoorlog twee bommenwerpers zijn neergestort (1940 en 1944) op de hoek van de Tiggeltsebergstraat - Kapelstraat.
Op 3 november 1946 werd de kapel door Pastoor Verbunt ingewijd.
De kapel werd Onze Lieve Vrouw in 't Zand genoemd, een naam die waarschijnlijk te danken is aan het feit dat de kapel op zandgrond gebouwd is. In eerste instantie wilde Buurtschap Ettenseweg samen met Buurtschap Tiggeltseberg een kapel bouwen. Maar toen men niet akkoord kon komen over de plaats, bood Nilleke de Bruijn een stukje grond aan om zelf een kapel te bouwen. Toon Martens haalde, bij het toen 15 gezinnen tellende buurtschap, 750 gulden op.
De stenen van de kapel zijn afkomstig van het klooster Wernhoutsburg, dat tijdens de oorlog door bombardementen werd vernield.
Auteur: Wim Blankers
Kapel

Mariakapel Maria Middelares van alle Genaden
Maria Middelares van alle Genaden
Uit dankbaarheid voor het behoud tijdens de oorlog en in navolging van andere buurtschappen, besloten de bewoners van het gebied ten noorden van de Ettenseweg tot oprichting van een kapel.
Adr. De Koning , die ook de grond afstond, en C. Bastiaansen zamelden geld in. De opbrengst was bijna 800 gulden. De bewoners verrichten zelf het graafwerk en verzorgden de aanplanting. Eind 1947 is met de bouw begonnen, de winter echter legde het werk drie maanden stil. Op zondag 30 mei 1948 werd de kapel ingezegend en toegewijd aan Maria Middelares Aller Genaden door Pastoor Van Oosterhout.
Auteur: Wim Blankers
Kapel

Mariakapel OLV van Fatima
Op initiatief van pastoor Verbunt is eind 1943 besloten om dit kapelletje te bouwen om gespaard te blijven voor de rampen tijdens de oorlog en ter verkrijging van de vrede. Het ontleent haar naam aan het feit dat Maria in Fatima gezegd heeft dat de mensen voor de vrede moesten bidden. Het hele buurtschap Kaarschot bracht gelden hiervoor bijeen. Omdat er geen nieuwe stenen voorhanden waren, werden de stenen van het oude kerkpad gebruikt. Op 14 mei 1944 werd dit kapelletje door pastoor Verbunt ingewijd.
Kapel

Mariakapel OLV ter Mast
Het oudste kappelletje dat we in Rijsbergen kennen staat hier op de hoek Klein Oekelsestraat - Oekelsestraat. Het is in 1933 gebouwd op initiatief van de buurt en de Katholieke Jeugd Vereniging om bescherming en hulp te vragen voor de talrijke jeugd uit de grote gezinnen uit de buurt. Oorspronkelijk droeg het de tekst: "Onze Lieve Vrouwe ter Mast bescherm de jeugd". Pastoor Verbunt verrichte de inwijding.
In eerste instantie heeft het kapelletje aan de overkant van de weg in het bos gestaan dat eigendom was van J. Aerts. In verband met het ontginnen van het bos- en heidegebied (ca. 1941) werd het kapelletje overgeplaatst naar de plaats waar het nu staat.
Het eerste beeldje was niet van al te beste kwaliteit: Jac Rombouts en Dré Kennis hebben vanuit Roermond, achter op de fiets, een nieuw beeld meegebracht. Het voorgaande kapelletje is van 1954 en werd vervaardigd door C.F. Frumau. Het beeld heeft hij gekocht bij een koster in Dordrecht. Het geld hiervoor werd bijeengebracht door de buurt. In 2006 is er een nieuw kapelletje gemaakt door Fons Hereijgers.

Mariakapel OLV van de Vrede
Het kapelletje wat op de driesprong Oekelsestraat, Schriekenweg en Gelderdonksestraat staat, is toegewijd aan Onze Lieve Vrouw van de Vrede. Deze kapel is gebouwd uit dankbaarheid dat de buurt gespaard is gebleven van oorlogsgeweld. Door de buurtbewoners werden de financiële middelen bijeengebracht, waaronder een bijdrage van een Duitse soldaat. Op een stuk grond dat werd afgestaan door Adr. Martens - Heest, met steentjes die bestemd waren voor de te bouwen St. Amandus Kapel, is het kapelletje in 1944 - 1945 gebouwd naar ontwerp van architect Oomen uit Oosterhout.
Het beeld werd ter gelegenheid van haar 80e verjaardag geschonken door de weduwe H. Maes-van der Sanden. Op haar verjaardag, 25 Maart 1945, werd het kapelletje ingezegend door Pastoor Verbunt.
In 1974 werden de Oekelsestraat en de Schriekenweg verbreed. De klinkers werden vervangen door asfalt en het kapelletje moest op 15 mei 1974 wijken voor het verkeer. Een van de buurtbewoners bezat nog een oude tekening van de afgebroken kapel. Volgens deze tekening is de kapel herbouwd. De grond hiervoor werd beschikbaar gesteld door Jan Martens. Deze kapel staat ten opzichte van de oude een aantal meters naar achteren. Pastoor Verheije heeft de kapel op 4 mei 2003 ingewijd.

Sint-Willibrorduskerk
De kerk is van algemeen belang.
Het gebouw heeft cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van het katholicisme in het zuiden en is tevens van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van het kerkelijk centrum in de periode kort na 1900.
Kerk

Maria Hemelvaart kerk
De kerk is in 1930-1931 gebouwd naar een ontwerp van Jos en Pierre Cuypers jr,
In 1940 werd de kerk zwaar beschadigd en weer hersteld.
Bij de bevrijding in oktober 1944 werd de toren opgeblazen en raakte de kerk opnieuw zwaar beschadigd.
De kerk werd nadien hersteld. De oude toren werd niet meer hersteld
In 1958 is de toren gebouwd.
Kerk

De Zoom
De Zoom is een voormalige turfvaart in de Nederlandse provincie Noord-Brabant, nabij Bergen op Zoom. Tegenwoordig is De Zoom alleen nog van belang voor de waterhuishouding en als ecologische verbindingszone.
De Zoom is 13,5 kilometer lang en ontspringt in België als Oude Moervaart aan de noordkant van de Kalmthoutse Heide, in het veengebied De Nol, en stroomt als Spillebeek ten westen van Essen naar de Nederlandse grens. In Nederland stroomt zij als De Zoom langs Wouwse Plantage en mondt uit in de Theodorushaven in Bergen op Zoom.
Op 17 september 1529 werd tijdens een overleg van Jan III van Glymes met nijverheidslieden besloten de Moervaart uit te breiden naar Essen onder de belofte dat deze turf zou afnemen. Vijfhonderd mannen werden ingezet voor de werkzaamheden. De loop rondom de stad werd in 1530 verlegd naar de noordelijke gracht (Noordvest) en het havenkanaal waar een anthoofd werd aangelegd. De werkzaamheden aan de vaart duurde tot 1580.
Waterlinie
In de periode 1583-1610 verviel de functie als turfvaart omdat de vervening stil lag door oorlogshandelingen in de omgeving. De Zoom kreeg vervolgens een belangrijke functie in de West-Brabantse waterlinie (voltooid in 1628). Deze verdedigde de omgeving van Bergen op Zoom door inundatie.
Kanaal

Watertoren
De watertoren van Bergen op Zoom is in 1899 gebouwd naar ontwerp van D. de Leeuw. Deze architect heeft meer watertorens in Nederland gebouwd, maar de Bergse toren is een van de weinige in Noord-Brabant. De torenconstructie is van dragend bakstenen metselwerk. De gedenksteen in de gevel meldt dat de eerste steen is gelegd door de vijf jaar oude "jongejuffrouw" Constance Hulshof, op 14 september 1899. In tegenstelling tot veel andere watertorens in West Brabant heeft de Bergse watertoren het oorlogsgeweld van najaar 1944 heelhuids weten te doorstaan.

Sint Gertrudiskapel
In 1987 bestond Bergen op Zoom als stad 700 jaar. In dat jaar namen enkele Bergenaren het initiatief tot de bouw van de Sint Gertrudiskapel aan de Binnenschelde. De huidige kapel is een herinnering aan een oude kapel, die in de Middeleeuwen ter ere van Sint Gertrudis even ten zuiden van Bergen op Zoom werd gebouwd.
Volgens een oude legende zou de zoetwaterbron op de oever van de Schelde bij Bergen op Zoom ontsprongen zijn, doordat Sint Gertrudis ter plekke haar abdissestaf in het zand zou hebben gestoken tijdens haar bezoek aan deze streek.
In de nabijheid van de huidige kapel waren vroeger De Geertruidsbronne (met kapel) en de stadsfontein.
Er waren dus twee bronnen.
Tegenwoordig slijt de oorspronkelijke stadsfontein een bijna onzichtbaar bestaan aan de voet van de Olof Palme brug.
Noot: aan de voet van de Brabantse wal zijn talrijke natuurlijke bronnen, gevoed door opwellend zoet grondwater.

Binnenschelde
De Binnenschelde is een recreatieplas in Bergen op Zoom waar de mogelijkheid bestaat om te zwemmen, kanoën, windsurfen enzovoorts. De plas ontleent zijn naam aan de Oosterschelde, die vroeger tot aan Bergen op Zoom reikte maar nu door de aanleg van eerst de Markiezaatskade en vervolgens de Oesterdam een eind verder westelijk zijn oostkust vindt.
Meer

Achtmaal
Achtmaal is een dorp in de gemeente Zundert in de provincie Noord-Brabant.
Een beroemde inwoonster van Achtmaal was Henriette Roland Holst, een socialiste en dichteres die van 1918-1952 op het landgoed Oude Buisse Heide heeft gewoond en dit in 1945 aan de Vereniging Natuurmonumenten schonk.
De Sint-Corneliuskerk is een rooms-katholieke kerk aan de Pastoor de Bakkerstraat in Achtmaal.
De Heilige Corneliuskerk is gebouwd in 1863.
Hij is ontworpen door P. Soffers. In 1923-1924 werd de kerk uitgebreid.
Het is een driebeukige kruiskerk. De kerk heeft een vierkante kerktoren met achtzijdige spits.
Dorp

??? Horendonk
Horendonk is een dorp of wijk gelegen in de gemeente Essen in de Belgische provincie Antwerpen. Horendonk ligt ten oosten van Essen(-Centrum). Door het dorp loopt de Roosendaalse Vaart. Het dorp heeft bevat enkele buurten: Heiblok, Driehoek, Kraaienberg, Vaartkant, Scham, Raaiberg, Grote Horendonk, Kleine Horendonk en Essen-Duinen.
Bushalte

Moervaart
Een bruggetje over de voormalige turfvaart de Zoom ter plaatse heet de Zoom de Moervaart. De Zoom is een voormalige turfvaart in de Nederlandse provincie Noord-Brabant, nabij Bergen op Zoom. Tegenwoordig is De Zoom alleen nog van belang voor de waterhuishouding en als ecologische verbindingszone. De Zoom is 13,5 kilometer lang en ontspringt in België als Oude Moervaart aan de noordkant van de Kalmthoutse Heide, in het veengebied De Nol, en stroomt als Spillebeek ten westen van Essen naar de Nederlandse grens. In Nederland stroomt zij als De Zoom langs Wouwse Plantage en mondt uit in de Theodorushaven in Bergen op Zoom.
Kanaal

Zoomland
Zoomland is een landgoed en natuurgebied ten oosten van Bergen op Zoom. Het is 308 ha groot en eigendom van Stichting Brabants Landschap. Het landgoed is ontstaan uit vier kleinere landgoederen op de Brabantse Wal, die omstreeks 1700 werden gesticht door Bergse notabelen. Het betrof de landgoederen: Weltevreden of Klein Gemini, Groot Gemini, Goeree of Hengstmere, en 's-Heeren Plantage. Van al deze landgoederen zijn nog overblijfselen aan te treffen in de vorm van lanen, eikenhakhout, houtwallen en grachten. Veel later is er naaldhout aangeplant. In het bos liggen nog enkele heideveldjes, weiden en akkers. De oude laanbomen herbergen holenbroeders als boomklever en bosuil. Ook huizen er vleermuiskolonies.
Natuurgebied

Turfvlet
Een sculptuur de Turfvlet is gevuld met 'turf' en daardoor tot de 'Schijfse Turfvlet' is gedoopt. Omringt door een zitje, informatiebord, bomen en natuurlijk de kruisende wegen vormt het geheel een cultureel rustpuntje voor iedereen die er passeert.
Informatiebord

Mariakapel Galder
Mariakapel (Koningin van de Vrede) uit 1949, aan de Sint-Jacobsstraat. Deze werd gesticht uit dank voor de bevrijding van Galder op 29 oktober 1944. Het ontwerp is van de hand van de architect en vader van de toenmalige kapelaan, A. Oomen. Het rietgedekte kapelletje met ernaast geplaatst torentje roept associaties op met het werk van Anton Pieck. Het kapelletje wordt door de buurtbewoners onderhouden. Bijzonder is dat het een kapelletje een torentje met een klokje erin heeft, wat uitzonderlijk is voor een veldkapel.

Sint-Corneliuskerk
Als patroonheilige van de nieuwe parochiekerk te Achtmaal werd in 1863 de in Brabant populaire heilige Cornelius gekozen. De cultus van deze heilige, vooral aangeroepen bij zenuwkwalen en veeziekten, groeide al snel uit tot een kleine regionale bedevaart die tot heden een zekere uitstraling heeft, tot in België toe.
Auteur: Dromos

Galderse Meren
De plassen zijn begin jaren 70 ontstaan als gevolg van zandwinning ten behoeve van de autosnelweg A16/E19 van Breda naar Antwerpen en voor woningbouw in Breda. Vanaf het eind van de jaren zeventig heeft de gemeente Breda het gebied ontwikkeld als recreatiegebied. De meren zijn erg in trek bij duikers omdat het water heel helder is. Het is een van de helderste zoetwaterplassen van Nederland. Wel is er weinig leven in de plas vanwege de lage zuurgraad en hoge PH-waarde van het water. Het meer is max. 18 meter diep.
Auteur: De Wandelmaker
Meer

Finish
POI

POI
Het landgoed de Pannenhoef is circa 650 hectare groot.
Eeuwenlang bestond het gebied uit heide en vennen. In het begin van de 15e eeuw werd het veen afgegraven dat zich in de laagste delen had gevormd.
Nadat het veen tot op de zandige bodem was afgegraven werd het gebied weer enkele eeuwen aan zijn lot overgelaten.
Vanaf 1800 werden de onafzienbare heidevelden geleidelijk ontgonnen tot cultuurland en dennebos. Van 1900 tot 1940 werd er nog sneller ontgonnen in het kader van de werkverschaffing. Het gebied werd ontwaterd door het verdiepen en verbreden van de Bijloop.
Brabants Landschap kocht het gebied in 1970 toen was er nog maar 100 ha woeste grond overgebleven. Langzaam is het gebied omgevormd tot wat het nu is.
Door het gebied stromen de Turfvaart en de Bijloop welke op sommige plaatsen nagenoeg naast elkaar liggen. De Turfvaart is speciaal gegraven om de turf af te voeren naar Breda.
Auteur: v. Dongen

Mariakapel
Drie echtparen, hebben een Heilige Familie kapelletje gebouwd naast de Voorste Schaapsdijk 4 in buurtschap Stuivezand. Een reden om dit kapelletje te bouwen is dat er in de buurt nog geen Heilige Familie kapelletje staat, terwijl we in een tijd leven waarin vele families met zorgen kampen. Even bij een kapelletje een bloempje plaatsen of een kaarsje op te steken geeft vaak weer de hoop en kracht die je nodig hebt. Een andere reden is dat er in Stuivezand nog geen kapelletje stond. Uit de vele bijdragen in materiaal en materieel blijkt wel dat buurtgenoten dit initiatief zeker steunen. Echter de belangrijkste reden is dankbaarheid. Niet alleen omdat Stuivezand een mooie omgeving heeft, met het dal van Kleine Beek en Aa of Weerijs, maar wij willen vooral dankbaar zijn voor alles wat we van God hebben gekregen. Ook daarvoor mag je een bloempje of kaarsje plaatsen in dit kapelletje van de Heilige Familie

Kunstwerk Windvanen
Het kunstwerk 'Windvanen' van Hugo Vrijdag verwijst naar een historische gebeurtenis: de zeeslag bij Bergen op Zoom in 1574.
De zeven 'zilveren windvanen' zijn grotendeels geplaatst in het water van de Binnenschelde.
Aan de zuidzijde is in blauwe cijfers het jaartal 1574 aangebracht en aan de noordkant het jaartal van het ontwerp: 1999.
Hugo Vrijdag zegt hierover: "Verstild, hoewel hun vorm doet denken dat ze bewegen, komen de zeven vanen de kade op lopen.
De eerste vanen staan al op het land; land waar vroeger water was." Bergen op Zoom lag vóór de aanleg van de Kreekrakdam in het kader van de Deltawerken, aan de Schelde met de grote getijdenverschillen.
De zeeslag op de Schelde bij Bergen op Zoom vond eind januari 1574 plaats. De Hollandse en Zeeuwse steden streden tegen de Spaanse overheerser.
Kunst

Uitkijktoren Kraaijenberg
Uitkijktoren bij bezoekerscentrum "Kraaijenberg" van Brabants Landschap.
De uitkijktoren staat op de rand van de Brabantse Wal en biedt uitzicht op het Markiezaatsmeer, Bergen op Zoom en Woensdrecht.
Nabij de Kraaijenberg is een parkeerplaats.
Uitzichttoren

Fietsroute TC de Markies - Galderse Meren
Meest oostenlijke route van TC de Markies. Via de Heimolen naar Nispen en Lange Schouw. Richting Achtmaal en dan naar Klein Zundert. Vanaf hier naar Oekel en even later de rijksweg A16 over op weg naar Galder. Via een klein stukje kasseien gaat het naar de Galderse Meren en dan is het weer westwaarts. Binnendoor naar Sprundel en Schijf. Tot slot weer door Nispen op weg naar de finale bij de Tol.